नवी दिल्ली : काँग्रेसचे ज्येष्ठ नेते आणि आपल्या वादग्रस्त विधानांमुळे नेहमी चर्चेत राहणारे मणिशंकर अय्यर यांनी पुन्हा एकदा राजकीय वर्तुळात खळबळ उडवून दिली आहे. ऐन निवडणुकीच्या तोंडावर किंवा महत्त्वाच्या राजकीय घडामोडींच्या वेळी मणिशंकर अय्यर यांची विधाने पक्षासाठी अडचणीची ठरतात, हा इतिहास आहे. आताही त्यांनी असेच एक विधान केले असून, त्यांनी थेट काँग्रेसचे माजी अध्यक्ष राहुल गांधी यांच्या नेतृत्वाबाबत सूचक भाष्य केले आहे. “मी गांधीवादी आहे, नेहरूवादी आहे, राजीववादी आहे; पण मी राहुलवादी नाही,” असे स्पष्ट मत मणिशंकर अय्यर यांनी व्यक्त केले आहे. त्यांच्या या वक्तव्यामुळे काँग्रेस पक्षात पुन्हा एकदा अंतर्गत मतभेद आणि विचारसरणीच्या लढाईची चर्चा सुरू झाली आहे.
‘राहुल गांधी विसरले आहेत की…’
माध्यमांशी संवाद साधताना मणिशंकर अय्यर यांनी आपली राजकीय भूमिका आणि पक्षांतर्गत स्थितीवर भाष्य केले. ते म्हणाले की, “राहुल गांधी हे विसरले आहेत की मी अजूनही पक्षाचा सदस्य आहे. त्यामुळे मी हे स्पष्ट करू इच्छितो की, मी गांधींच्या विचारांचा पाईक आहे, नेहरुंच्या विचारसरणीवर चालणारा आहे आणि राजीव गांधींचा समर्थक (राजीववादी) आहे. मात्र, मी स्वतःला ‘राहुलवादी’ मानत नाही.” मणिशंकर अय्यर यांच्या या विधानाचा अर्थ राजकीय विश्लेषक अनेक अंगांनी लावत आहेत. गांधी घराण्याशी अत्यंत जवळचे संबंध असूनही राहुल गांधींच्या कार्यपद्धतीबद्दल किंवा त्यांच्या नेतृत्वाच्या शैलीबद्दल जुन्या पिढीतील नेत्यांमध्ये असलेली नाराजी यातून व्यक्त होत असल्याचे मानले जात आहे.
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्याबद्दल बोलताना त्यांनी “डॉ. आंबेडकरांचे चारित्र्य ‘ए पार्ट बट अपार्ट’ (A Part But Apart) आहे,” असेही नमूद केले. मात्र, राजकीय वर्तुळात सर्वाधिक चर्चा त्यांच्या ‘राहुलवादी’ नसण्याच्या विधानाचीच होत आहे.
केरळमधील वक्तव्याने वाढवली पक्षाची डोकेदुखी
केवळ राहुल गांधींबद्दलच नव्हे, तर केरळमधील राजकीय परिस्थितीवर भाष्य करतानाही मणिशंकर अय्यर यांनी पक्षाच्या धोरणाशी विसंगत भूमिका घेतली आहे. केरळमध्ये काँग्रेस आणि डावी लोकशाही आघाडी (LDF) हे प्रमुख प्रतिस्पर्धी आहेत. तेथे काँग्रेसची सत्ता येण्यासाठी पक्षटोकाचे प्रयत्न करत असतानाच, मणिशंकर अय्यर यांनी केरळचे मुख्यमंत्री आणि कम्युनिस्ट नेते पिनारायी विजयन यांचे कौतुक केले आहे.
अय्यर यांनी पिनारायी विजयन यांच्या नेतृत्वाखालील सरकारने राबवलेल्या ‘पंचायती राज’ मॉडेलची प्रशंसा केली. इतकेच नव्हे तर, “पिनारायी विजयन यांनी पुन्हा केरळचे मुख्यमंत्री व्हावे,” अशी इच्छाही त्यांनी व्यक्त केली. ऐन विधानसभा निवडणुकीच्या तयारीच्या काळात पक्षाच्याच एका ज्येष्ठ नेत्याने विरोधी पक्षाच्या मुख्यमंत्र्यांचे कौतुक करणे आणि त्यांनीच पुन्हा निवडून यावे अशी सदिच्छा व्यक्त करणे, यामुळे काँग्रेसच्या स्थानिक नेतृत्वाची कोंडी झाली आहे.
काँग्रेसची सावध भूमिका आणि अंतर्गत वाद
मणिशंकर अय्यर यांच्या या विधानांमुळे निर्माण झालेला वाद शमवण्यासाठी काँग्रेसने तातडीने पावले उचलली आहेत. पक्षाने त्यांच्या या वक्तव्यापासून स्वतःला दूर ठेवले असून, “ही त्यांची वैयक्तिक मते आहेत, पक्षाची अधिकृत भूमिका नाही,” असे स्पष्टीकरण देण्यात आले आहे. मात्र, यामुळे झालेले राजकीय नुकसान भरून काढणे सोपे नाही.
भूतकाळातही मणिशंकर अय्यर यांनी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्याबद्दल केलेल्या ‘नीच’ शब्दाच्या वापरणाने काँग्रेसला गुजरात निवडणुकीत मोठा फटका बसला होता. आता केरळ निवडणुका आणि देश पातळीवरील विरोधी पक्षांच्या एकीच्या काळात त्यांनी राहुल गांधी यांच्याबद्दल केलेले हे विधान विरोधकांच्या हाती आयते कोलीत देणारे ठरू शकते.
गांधी-नेहरू घराण्याशी निष्ठा, पण नेतृत्वावर प्रश्नचिन्ह?
मणिशंकर अय्यर हे स्वतःला पक्का गांधी-नेहरूवादी मानतात. राजीव गांधी यांचे ते निकटवर्तीय मानले जात होते. मात्र, राहुल गांधी यांच्या नेतृत्वाखालील नव्या काँग्रेसमध्ये जुन्या नेत्यांना डावलले जात असल्याची भावना किंवा त्यांच्या कार्यपद्धतीशी जुळवून घेण्यातील अडचणी या विधानातून अधोरेखित होतात. “राहुल गांधी विसरले आहेत की मी पक्षाचा सदस्य आहे,” या त्यांच्या वाक्यात उपरोधिक वेदना आणि पक्षांतर्गत संवादाचा अभाव स्पष्टपणे जाणवतो.
एकीकडे भाजप आणि इतर विरोधक काँग्रेसवर घराणेशाहीचा आरोप करत असताना, पक्षातीलच एका ज्येष्ठ नेत्याने “मी राहुलवादी नाही” असे म्हणणे, हे विरोधकांसाठी प्रचाराचा मुद्दा बनू शकतो. मणिशंकर अय्यर यांच्या या विधानाचा आगामी काळात काँग्रेसच्या रणनीतीवर काय परिणाम होतो, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.
टीप: बातमीतील व्यक्तीचा फोटो मूळ (Original) आहे. फोटोच्या चांगल्या सादरीकरणासाठी (Presentation) आणि ग्राफिक्ससाठी AI तंत्रज्ञानाचा वापर केला आहे.
