केळीचे बाजारभाव सध्या आंतरराष्ट्रीय युद्धामुळे मोठ्या प्रमाणात प्रभावित होण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. सोलापूर जिल्ह्यातील करमाळा आणि माढा तालुक्यात तब्बल 15 हजार मेट्रिक टन केळी सध्या काढणीला आली आहेत. मात्र, इराण आणि रशिया दरम्यान निर्माण झालेल्या युद्धजन्य परिस्थितीमुळे केळीची निर्यात अचानक थांबली आहे. यामुळे शेतकऱ्यांसमोर एक मोठे आर्थिक संकट उभे राहिले आहे. आगामी काळात केळीचे बाजारभाव गडगडण्याची दाट शक्यता असल्याने व्यापाऱ्यांनी शेतकऱ्यांना केळीची तोडणी थांबवण्याच्या स्पष्ट सूचना दिल्या आहेत. आंतरराष्ट्रीय बाजारपेठेत निर्माण झालेल्या या अस्थिरतेमुळे केवळ शेतकरीच नाही तर निर्यातदार देखील चिंतेत पडले आहेत. एकट्या करमाळा तालुक्यात 10 हजार एकर क्षेत्रावर हे पीक उभे आहे. त्यामुळे जर लवकरात लवकर तोडणी झाली नाही, तर शेतकऱ्यांचे अतोनात आर्थिक नुकसान होऊ शकते.
निर्यातीचे आणि स्थानिक केळीचे बाजारभाव यातील मोठी तफावत
सध्या आंतरराष्ट्रीय आणि देशांतर्गत बाजारपेठेत खरेदी दरामध्ये खूप मोठी तफावत पाहायला मिळत आहे. जर आपण निर्यातीच्या दरांचा विचार केला, तर तो 18 ते 25 रुपये प्रति किलो इतका आहे. याउलट, देशांतर्गत स्थानिक बाजारात याच फळाला केवळ 13 ते 14 रुपये प्रति किलो असा दर मिळत आहे. त्यामुळे केळीचे बाजारभाव कोसळण्याची भीती शेतकऱ्यांच्या मनात निर्माण झाली आहे. जर निर्यात वेळेवर झाली नाही, तर हा सर्व माल स्थानिक बाजारात विक्रीसाठी आणावा लागेल. यामुळे पुरवठा वाढून स्थानिक पातळीवर केळीचे बाजारभाव आणखी खाली जाण्याची दाट शक्यता आहे. परिणामी, जास्त नफा मिळवण्याच्या अपेक्षेने उत्पादन घेतलेल्या शेतकऱ्यांना मोठा आर्थिक फटका बसेल आणि उत्पादन खर्च निघणेही अत्यंत कठीण होईल.
जेएनपीटी बंदरात अडकले 300 कंटेनर
आंतरराष्ट्रीय परिस्थिती चिघळल्याने माढा आणि करमाळा तालुक्यातील निर्यात केंद्रांवरून पाठवण्यात आलेले सुमारे 300 कंटेनर सध्या जेएनपीटी बंदरात अडकून पडले आहेत. जेएनपीटी बंदरात अडकलेल्या या मालामुळे केळीचे बाजारभाव मोठ्या अनिश्चिततेच्या भोवऱ्यात सापडले आहेत. निर्यातदारांच्या कोल्ड स्टोरेजमध्ये तब्बल 1000 मेट्रिक टन माल पडून आहे. इराण हा भारतीय फळांचा सर्वांत मोठा आयातदार देश मानला जातो. मात्र, अचानक भडकलेल्या या युद्धामुळे व्यापारी वर्गाने पुढील सूचना मिळेपर्यंत माल पाठवू नका असे स्पष्ट केले आहे. यामुळे केळी उत्पादक आणि निर्यातदार अशा दोघांचीही मोठी अडचण झाली आहे. हा अडकलेला माल वेळेत परदेशात पोहोचला नाही तर तो खराब होण्याची शक्यता असून संपूर्ण पुरवठा साखळीला मोठे नुकसान सोसावे लागणार आहे.
आखाती देशांमधील मागणी आणि साठवणूक क्षमता
सध्या आखाती देशांमध्ये रमजानचा पवित्र महिना सुरू असल्यामुळे तेथे गुणवत्तेवर आधारित कृषी उत्पादनांना प्रचंड मागणी असते. प्रचंड मागणी असतानाही केळीचे बाजारभाव घसरण्याची चिंता शेतकऱ्यांना सतावत आहे. जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांनी आंतरराष्ट्रीय दर्जा राखत उत्तम दर्जाचे पीक घेतले आहे. मात्र, निर्यातीसाठी जाणारी ही उत्पादने समुद्रमार्गे रशिया आणि इराणला पोहोचण्यासाठी किमान 30 दिवसांचा कालावधी लागतो. मुळात या उत्पादनाची टिकण्याची क्षमता केवळ 40 दिवसांची असते. त्यानंतर ते नैसर्गिकरित्या पिकण्यास सुरुवात होते. त्यामुळे येत्या 8 ते 10 दिवसांत जहाजांची वाहतूक पूर्ववत झाली नाही, तर हे उत्पादन प्रवासातच खराब होण्याची भीती आहे. वेळेचे हे गणित न जुळल्यास संपूर्ण माल वाया जाऊ शकतो, ज्यामुळे सर्वांचेच कधीही न भरून येणारे मोठे नुकसान होईल.
या जागतिक घडामोडींचा केवळ शेतकऱ्यांवरच नाही, तर सामान्य ग्राहकांवर आणि स्थानिक अर्थकारणावरही थेट परिणाम होणार आहे. जेव्हा आंतरराष्ट्रीय बाजारात पाठवण्यासाठी तयार असलेला हजारो टन उच्च दर्जाचा माल निर्यात होऊ शकत नाही, तेव्हा तो नाईलाजाने स्थानिक बाजारपेठेत वळवला जातो. एकाच वेळी बाजारात एवढ्या मोठ्या प्रमाणावर आवक वाढल्यास स्थानिक बाजारात केळीचे बाजारभाव एकदम कमी होतील. सामान्य ग्राहकांना केळीचे बाजारभाव परवडणारे वाटले तरी, स्थानिक अर्थकारणाच्या दृष्टीने हा मोठा फटका असतो. शेतकऱ्यांच्या हातात पैसा न आल्याने ग्रामीण भागातील खरेदी क्षमता कमी होईल. शेतीवर अवलंबून असलेल्या मजुरांच्या रोजगारावरही याचा विपरीत परिणाम होऊ शकतो आणि संपूर्ण ग्रामीण अर्थव्यवस्था विस्कळीत होण्याची दाट शक्यता निर्माण होते.
भविष्यातील धोके आणि शासनाच्या भूमिकेची आवश्यकता
या निर्माण झालेल्या गंभीर परिस्थितीवर लवकरात लवकर तोडगा काढणे अत्यंत गरजेचे बनले आहे. युद्धजन्य परिस्थिती नियंत्रणात येऊन निर्यात पुन्हा सुरळीत होण्यासाठी शासनाने आणि संबंधित वाणिज्य विभागाने तातडीने मुत्सद्दी पातळीवर प्रयत्न करणे अपेक्षित आहे. शिवाय, अशा अनपेक्षित नैसर्गिक संकटांच्या वेळी शेतकऱ्यांना दिलासा देण्यासाठी विशेष आर्थिक पॅकेज किंवा नुकसान भरपाई धोरण राबवण्याची गरज आहे. भविष्यात अशा घटनांमुळे नुकसान टाळण्यासाठी स्थानिक पातळीवरच मोठ्या प्रमाणावर प्रक्रिया उद्योग उभे करणे हा एक शाश्वत आणि कायमस्वरूपी उपाय ठरू शकतो. तोवर मात्र, केळीचे बाजारभाव स्थिर राहून शेतकऱ्यांचे आणि निर्यातदारांचे आर्थिक नुकसान कसे टळेल, याकडेच आता संपूर्ण राज्याचे आणि कृषी क्षेत्राचे लक्ष लागून राहिले आहे.
टीप: बातमीतील व्यक्तीचा फोटो मूळ (Original) आहे. फोटोच्या चांगल्या सादरीकरणासाठी (Presentation) आणि ग्राफिक्ससाठी AI तंत्रज्ञानाचा वापर केला आहे.
