नवी दिल्ली: देशातील सर्वात कठीण मानल्या जाणाऱ्या वैद्यकीय प्रवेश परीक्षेत म्हणजेच ‘नीट’मध्ये यश मिळवूनही व्यवस्थेच्या त्रुटींमुळे एका होतकरू तरुणाचे डॉक्टर होण्याचे स्वप्न भंगणार होते. मात्र, या १९ वर्षीय तरुणाने हार मानली नाही. त्याने वकिलाची फी परवडत नसल्याने किंवा अन्य कारणास्तव माघार न घेता, थेट सर्वोच्च न्यायालयाचे दरवाजे ठोठावले. NEET विद्यार्थी सुप्रीम कोर्ट (Supreme Court) मध्ये स्वतःची बाजू मांडण्यासाठी उभा राहिला आणि केवळ १० मिनिटांच्या युक्तिवादाने त्याने दिग्गज न्यायाधीशांनाही अवाक् केले. मध्य प्रदेशातील जबलपूरचा रहिवासी असलेल्या अथर्व चतुर्वेदी या विद्यार्थ्याची ही संघर्षगाठा सध्या देशभरातील विद्यार्थ्यांसाठी प्रेरणादायी ठरली आहे.
व्यवस्थेविरुद्धचा एकाकी लढा मध्य प्रदेशातील जबलपूर येथे राहणारा १९ वर्षीय अथर्व चतुर्वेदी याने नीट (NEET) परीक्षेत ५३० गुण मिळवून यश संपादन केले होते. अथर्व आर्थिकदृष्ट्या मागास प्रवर्गातून (EWS) येतो. त्याला खाजगी वैद्यकीय महाविद्यालयात या कोट्यातून प्रवेश हवा होता. मात्र, खाजगी महाविद्यालयांनी EWS कोटा लागू नसल्याचे कारण देत त्याला प्रवेश नाकारला. राज्य सरकारने खाजगी वैद्यकीय महाविद्यालयांमध्ये ईडब्ल्यूएस आरक्षणाबाबत स्पष्ट अधिसूचना काढली नसल्याचा फटका अथर्वला बसत होता. आपले काहीही चुकलेले नसताना केवळ धोरणात्मक त्रुटींमुळे डॉक्टर होण्याची संधी गमावणे त्याला मान्य नव्हते. येथूनच NEET विद्यार्थी सुप्रीम कोर्ट आणि प्रशासकीय व्यवस्थेविरुद्धच्या एका मोठ्या कायदेशीर लढाईला सुरुवात झाली.
हायकोर्टाकडून निराशा, पण जिद्द कायम अथर्वने सुरुवातीला या अन्यायाविरोधात उच्च न्यायालयात धाव घेतली. मात्र, तेथे त्याला दिलासा मिळाला नाही. त्यानंतर त्याने सर्वोच्च न्यायालयात याचिका दाखल केली. सुरुवातीच्या टप्प्यात सर्वोच्च न्यायालयाने त्याची याचिका फेटाळली होती. “तुझा युक्तिवाद चांगला आहे, पण तुझी मागणी नियमात बसत नाही,” असे म्हणत न्यायालयाने त्याला पुढील वर्षी प्रयत्न करण्याचा सल्ला दिला होता. मात्र, अथर्वने हार मानली नाही. त्याने जानेवारी २०२५ मध्ये पुन्हा एकदा सर्वोच्च न्यायालयात धाव घेतली आणि ऑनलाईन सुनावणीसाठी अर्ज केला. यावेळी त्याने NEET विद्यार्थी सुप्रीम कोर्ट (Supreme Court) मध्ये स्वतःच बाजू मांडण्याचा निर्णय घेतला.
“मला फक्त १० मिनिटं द्या…” : न्यायालयात काय घडलं?
या प्रकरणाची सुनावणी न्यायमूर्ती सूर्यकांत यांच्या खंडपीठासमोर झाली. वकिलांचा ताफा, कायद्याची क्लिष्ट भाषा आणि सर्वोच्च न्यायालयाचे गंभीर वातावरण या कशाचाही बाऊ न करता, या १९ वर्षीय मुलाने न्यायाधीशांना एकच विनंती केली, “माय लॉर्ड, मला माझी बाजू मांडण्यासाठी फक्त १० मिनिटं द्या.” एका बारावी पास विद्यार्थ्याचा हा आत्मविश्वास पाहून न्यायालयही थक्क झाले आणि त्याला युक्तिवादाची परवानगी देण्यात आली.
विद्यार्थ्याचा बिनतोड युक्तिवाद
अथर्वने अत्यंत शांतपणे आणि मुद्देसूदपणे आपली बाजू मांडली. त्याने न्यायालयाला सांगितले की, “मी एक पात्र उमेदवार आहे आणि मी नीट परीक्षा उत्तीर्ण झालो आहे. राज्य सरकारने खाजगी वैद्यकीय महाविद्यालयांमध्ये EWS कोटा लागू करण्यासाठी अधिसूचना काढली नसेल, तर ती सरकारची धोरणात्मक त्रुटी आहे. या ‘पॉलिसी पॅरालिसिस’ची (धोरणात्मक लकवा) शिक्षा विद्यार्थ्याला का मिळावी?” अथर्वचा हा युक्तिवाद ऐकून NEET विद्यार्थी सुप्रीम कोर्ट कक्षामधील उपस्थित वकील आणि न्यायाधीशही विचारमग्न झाले.
निकाल विद्यार्थ्याच्या बाजूने अथर्वच्या युक्तिवादाने न्यायालयाचे समाधान झाले. न्यायमूर्तींनी निरीक्षण नोंदवले की, राज्य सरकारने अधिसूचना जारी केली नाही म्हणून एखाद्या पात्र विद्यार्थ्याला प्रवेश नाकारणे चुकीचे आहे. धोरणात्मक त्रुटींचा फटका गुणवंत विद्यार्थ्यांना बसता कामा नये. न्यायालयाने अथर्वच्या बाजूने निकाल देत त्याला वैद्यकीय प्रवेशासाठी पात्र ठरवले. या निकालामुळे अथर्वचा डॉक्टर होण्याचा मार्ग तर मोकळा झालाच, पण NEET विद्यार्थी सुप्रीम कोर्ट लढ्यात स्वतःच्या हिंमतीवर जिंकल्याचे एक दुर्मिळ उदाहरणही प्रस्थापित झाले.
कोण आहे अथर्व चतुर्वेदी?
अथर्व हा जबलपूरचा रहिवासी असून त्याचे वडील खासगी नोकरी करतात. त्याने केवळ नीटच नव्हे, तर इंजिनिअरिंगची प्रवेश परीक्षाही दिली होती. आर्थिक परिस्थिती बेताची असूनही त्याने जिद्दीने अभ्यास केला. वकिलांची तगडी फी देणे शक्य नसल्याने किंवा स्वतःच्या केसचा बारकावा स्वतःलाच जास्त ठाऊक असल्याने त्याने ‘पार्टी इन पर्सन’ (Party in Person) म्हणून केस लढवली. National Eligibility cum Entrance Test (NEET) च्या इतिहासात विद्यार्थ्याने स्वतः युक्तिवाद करून जागा मिळवण्याची ही घटना अत्यंत दुर्मिळ आहे.
इतर विद्यार्थ्यांसाठी आशेचा किरण अथर्वच्या या विजयाने हजारो विद्यार्थ्यांना दिलासा मिळाला आहे. अनेकदा सरकारी धोरणांमधील अस्पष्टतेमुळे विद्यार्थ्यांना प्रवेशापासून वंचित राहावे लागते. मात्र, जर तुमची बाजू सत्य असेल आणि तुम्ही हिंमतीने लढा दिला, तर NEET विद्यार्थी सुप्रीम कोर्ट किंवा कोणत्याही न्यायव्यवस्थेत न्याय मिळवू शकतो, हे अथर्वने सिद्ध केले आहे. त्याच्या या धाडसाचे सध्या सर्वत्र कौतुक होत आहे.
अधिक कायदेशीर माहितीसाठी तुम्ही Supreme Court of India च्या अधिकृत वेबसाइटला भेट देऊ शकता. तसेच वैद्यकीय प्रवेश प्रक्रियेच्या माहितीसाठी Medical Counseling Committee (MCC) ची वेबसाइट पाहू शकता.
टीप: बातमीतील व्यक्तीचा फोटो मूळ (Original) आहे. फोटोच्या चांगल्या सादरीकरणासाठी (Presentation) आणि ग्राफिक्ससाठी AI तंत्रज्ञानाचा वापर केला आहे.
