इराण इस्राईल युद्ध आता एका अत्यंत धोकादायक वळणावर येऊन पोहोचले असून संपूर्ण जगाची चिंता वाढली आहे. आखाती प्रदेशात तणावाचे वातावरण असून अनेक धक्कादायक घडामोडी समोर येत आहेत. अनेक पाश्चिमात्य देश या इराण इस्राईल युद्ध परिस्थितीत लक्ष घालत असतानाच शेजारील अरब देश इतके शांत का आहेत, हा मोठा प्रश्न आहे. दररोज नवनवीन हल्ले होत असून क्षेपणास्त्रे तसेच ड्रोन उडताना स्पष्ट दिसत आहेत. सुरक्षेच्या कारणास्तव 350 विमाने रद्द झाली असून हजारो भारतीय अडकले आहेत आणि या इराण इस्राईल युद्ध मुळे त्यांना परतणे कठीण झाले आहे. सौदी अरेबिया आणि कतार सारख्या देशांच्या अत्यंत महत्त्वाच्या तेल प्रकल्पांना जाणीवपूर्वक लक्ष्य केले जात आहे. असे असतानाही हे बलाढ्य देश केवळ निषेध नोंदवण्यापलीकडे कोणतीही ठोस कारवाई करत नसल्याचे चित्र दिसत आहे. यामागे केवळ लष्करी कमजोरी नसून एक मोठे जागतिक राजकारण दडलेले आहे. मध्य पूर्वेचा नकाशा बदलण्याच्या क्षमता असलेल्या या इराण इस्राईल युद्ध काळात कोणीही घाईगडबडीने पाऊल उचलण्यास तयार नाही.
अरब देशांची मोठी राजकीय अडचण
या इराण इस्राईल युद्ध संघर्षात कोणतीही थेट लष्करी कारवाई न करण्यामागे अरब देशांची एक गंभीर राजकीय अडचण आहे. त्यांना सर्वात मोठी भीती इस्लामिक समुदायाच्या संभाव्य विभाजनाची वाटत आहे. जर त्यांनी या परिस्थितीत थेट हल्ला केला किंवा पाश्चिमात्य देशांना साथ दिली, तर शिया आणि सुन्नी यांच्यातील जुना ऐतिहासिक संघर्ष पुन्हा उफाळून येऊ शकतो. ही ठिणगी उडाल्यास त्याचे भयंकर परिणाम संपूर्ण प्रदेशाला भोगावे लागतील याची त्यांना पूर्ण जाणीव आहे. जनतेच्या मनात आधीच इस्राईलच्या विरोधात तीव्र संताप खदखदत आहे. त्यामुळे जनतेच्या नजरेत आपण खलनायक ठरू नये, याची काळजी या देशांचे सर्वोच्च नेतृत्व घेत आहे. चुकीच्या निर्णयामुळे देशांतर्गत बंड निर्माण होऊन सत्ताधारी वर्गाला धोका निर्माण होण्याची दाट शक्यता आहे.
इराण इस्राईल युद्ध आणि जनतेचा दबाव
सुरू असलेले हे इराण इस्राईल युद्ध केवळ दोन देशांपुरते मर्यादित नसून त्यात धार्मिक अस्मितांचाही मोठा वाटा आहे. गाझासारख्या ठिकाणी झालेल्या प्रचंड मानवी हानीच्या विरोधात जागतिक स्तरावर आवाज उठवावा, असे अरब नागरिकांना वाटते. अशा परिस्थितीत जर त्यांनी अमेरिकेच्या दबावाखाली येऊन इराणवर लष्करी कारवाई केली, तर त्यांना जनतेचा रोष ओढवून घ्यावा लागेल. इराण स्वतःला पाश्चात्य साम्राज्यवादाच्या विरोधात लढणारा तारणहार म्हणून संपूर्ण जगासमोर सादर करत आहे. या प्रतिमेचा फायदा घेत तो मुस्लीम जगात सहानुभूती मिळवण्याचा प्रयत्न करत आहे. जर शेजारील अरब राष्ट्रांनी इराणवर अचानक हल्ला केला, तर तो या हल्ल्याला अन्याय असे स्वरूप देऊन अधिक सहानुभूती मिळवू शकतो. हा फायदा त्याला मिळू नये म्हणून सर्व शेजारील राष्ट्रे अत्यंत सावधगिरीने आपली राजकीय पावले उचलत आहेत.
अमेरिकेवरील अवलंबित्व आणि भविष्यातील धोके
दुसरीकडे हे सर्व प्रमुख आखाती देश आपल्या राष्ट्रीय सुरक्षेसाठी अमेरिकेवर पूर्णपणे अवलंबून आहेत. अमेरिका स्वतःहून या गंभीर प्रकरणात कठोर लष्करी पावले उचलण्यास टाळाटाळ करत आहे असे त्यांना वाटते. या इराण इस्राईल युद्ध झळा आता हळूहळू सर्वसामान्यांना बसू लागल्या असून अर्थव्यवस्थेलाही फटका बसत आहे. जोपर्यंत स्वतःच्या नागरिकांवर मोठा हल्ला होत नाही, तोपर्यंत केवळ शांत राहण्याचे सावध धोरण त्यांनी स्वीकारले आहे. या सर्व जागतिक पेचप्रसंगात आखाती देशांचा ऐतिहासिक संदर्भ अचूक समजून घेण्यासाठी अनेक आंतरराष्ट्रीय अभ्यासक सध्या विकिपीडिया सारख्या अधिकृत माहिती स्रोतांचा संदर्भ देत आहेत.
इराण इस्राईल युद्ध थांबण्याची शक्यता किती?
सध्याचे हे रौद्र स्वरूप धारण केलेले युद्ध लवकर थांबेल अशी कोणतीही स्पष्ट चिन्हे दिसत नाहीत. संपूर्ण आखाती प्रदेश एका मोठ्या आणि अत्यंत धोकादायक ज्वालामुखीच्या तोंडावर उभा असून एक छोटीशी ठिणगीही मोठा भडका उडवू शकते. जोपर्यंत या संघर्षावर आंतरराष्ट्रीय पातळीवरून ठोस तोडगा निघत नाही, तोपर्यंत जागतिक अर्थव्यवस्थेवर आणि इंधनाच्या वाढत्या दरांवर याचा मोठा परिणाम होत राहील. सर्व देश सध्या केवळ ‘थांबा आणि वाट पाहा’ या धोरणाचा अवलंब करत असून आगामी काळातील प्रत्येक घडामोडींवर सर्वांचे बारीक लक्ष लागून राहिले आहे.
टीप: बातमीतील व्यक्तीचा फोटो मूळ (Original) आहे. फोटोच्या चांगल्या सादरीकरणासाठी (Presentation) आणि ग्राफिक्ससाठी AI तंत्रज्ञानाचा वापर केला आहे.
