पुणे: सावरकर मानहानी खटला सध्या एका महत्त्वाच्या कायदेशीर वळणावर येऊन पोहोचला आहे. स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकर यांच्याबद्दल केलेल्या कथित आक्षेपार्ह विधानाप्रकरणी काँग्रेस नेते राहुल गांधी यांच्या अडचणीत वाढ होण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. सावरकर यांचे पणतू सात्यकी सावरकर यांनी दाखल केलेल्या या खटल्यामध्ये आता राहुल गांधी यांच्या आवाजाचे नमुने (Voice Samples) घेऊन त्यांची तांत्रिक पडताळणी करण्यात यावी, अशी महत्त्वाची मागणी करणारा अर्ज पुणे न्यायालयात दाखल करण्यात आला आहे. विशेष न्यायिक दंडाधिकारी यांच्यासमोर ही सुनावणी सुरू असून, या नवीन अर्जामुळे खटल्याची दिशा बदलण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे.
कथित लंडन भाषणाचा पुरावा आणि तांत्रिक पडताळणी
सात्यकी सावरकर यांनी दाखल केलेल्या तक्रारीनुसार, राहुल गांधी यांनी लंडन येथे एका कार्यक्रमादरम्यान स्वातंत्र्यवीर सावरकर यांच्याबद्दल आक्षेपार्ह विधाने केली होती. या संदर्भातील व्हिडिओ आणि ऑडिओ क्लिप्स सोशल मीडियावर मोठ्या प्रमाणावर व्हायरल झाल्या होत्या. फिर्यादी पक्षातर्फे ॲड. संग्राम कोल्हटकर यांनी न्यायालयाच्या निदर्शनास आणून दिले की, या इलेक्ट्रॉनिक पुराव्यांची सत्यता पडताळून पाहणे खटल्याच्या दृष्टीने अत्यंत गरजेचे आहे.
सावरकर मानहानी खटला सिद्ध करण्यासाठी, व्हायरल झालेला तो व्हिडिओ आणि त्यातील आवाज हा राहुल गांधी यांचाच आहे, हे शास्त्रीयदृष्ट्या सिद्ध होणे आवश्यक आहे. भारतीय पुरावा कायद्यानुसार, इलेक्ट्रॉनिक पुराव्यांची विश्वासार्हता टिकवून ठेवण्यासाठी फॉरेन्सिक तपासणी महत्त्वाची असते. याच कायदेशीर बाबीचा आधार घेत, फिर्यादी पक्षाने राहुल गांधींच्या आवाजाचे नमुने घेण्याची मागणी केली आहे, जेणेकरून लंडन येथील भाषणातील आवाजाशी त्याची तुलना करता येईल.
Indian Evidence Act Information
पुणे येथील विशेष न्यायालयात या प्रकरणाची सुनावणी सुरू असताना, सात्यकी सावरकर यांच्या वतीने हा नवीन अर्ज दाखल करण्यात आला. न्यायालयाने या अर्जाची गंभीर दखल घेतली असून, राहुल गांधी यांच्या वकिलांना यावर आपले म्हणणे मांडण्याचे आदेश दिले आहेत. आरोपी पक्षाला या अर्जावर आपले लिखित उत्तर (Say) दाखल करण्यासाठी न्यायालयाने मुदत दिली आहे.
या सावरकर मानहानी खटला प्रकरणात आतापर्यंत अनेक कायदेशीर प्रक्रिया पार पडल्या आहेत. पोलिसांनी यापूर्वीच आपला अहवाल न्यायालयाला सादर केला असून, त्यामध्ये राहुल गांधी यांच्यावर खटला चालवण्यासाठी पुरेसे सकृतदर्शनी पुरावे असल्याचे म्हटले होते. आता आवाजाच्या नमुन्यांच्या मागणीमुळे या तपासात अधिक पारदर्शकता येईल, असा विश्वास फिर्यादी पक्षाने व्यक्त केला आहे.
पुराव्यांचे महत्त्व आणि कायदेशीर बाजू
कोणत्याही मानहानीच्या खटल्यामध्ये, ज्या व्यक्तीवर आरोप आहेत, त्यांनीच ती विधाने केली आहेत हे निर्विवादपणे सिद्ध करावे लागते. आजच्या डिजिटल युगात ‘डीप फेक’ किंवा मॉर्फिंगसारखे तंत्रज्ञान उपलब्ध असताना, केवळ व्हिडिओ पाहून निष्कर्ष काढणे अनेकदा न्यायालयाला मान्य नसते. त्यामुळेच सावरकर मानहानी खटला अधिक मजबूत करण्यासाठी फिर्यादीने शास्त्रीय पुराव्यांवर भर दिला आहे.
जर न्यायालयाने आवाजाचे नमुने घेण्याची परवानगी दिली, तर राहुल गांधी यांना तपास यंत्रणेसमोर उपस्थित राहून आपल्या आवाजाचे नमुने द्यावे लागतील. हे नमुने फॉरेन्सिक लॅबमध्ये पाठवून व्हायरल व्हिडिओतील आवाजाशी जुळवले जातील. जर हे नमुने जुळले, तर फिर्यादी पक्षाचा दावा अत्यंत भक्कम होईल आणि खटल्याचा निकाल सावरकरांच्या बाजूने लागण्याची शक्यता वाढेल.
दोन्ही बाजूंचा युक्तिवाद
पुढील सुनावणीदरम्यान राहुल गांधी यांचे वकील या मागणीला विरोध करण्याची दाट शक्यता आहे. आवाजाचे नमुने देणे हे घटनेने दिलेल्या मूलभूत अधिकारांचे उल्लंघन आहे का, किंवा या टप्प्यावर ही चाचणी आवश्यक आहे का, यावर कायदेशीर युक्तिवाद होऊ शकतो. मात्र, सावरकर मानहानी खटला हा केवळ दोन व्यक्तींमधील वाद नसून, तो एका ऐतिहासिक वारशाच्या प्रतिष्ठेचा प्रश्न बनला आहे, असे सात्यकी सावरकर यांच्या वकिलांचे म्हणणे आहे.
न्यायालयाने दोन्ही बाजूंचे म्हणणे ऐकून घेतल्यानंतरच आवाजाच्या नमुन्यांबाबत अंतिम निर्णय दिला जाईल. तोपर्यंत राहुल गांधी यांच्या कायदेशीर टीमकडून काय उत्तर येते, याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे. या प्रकरणाची पुढील तारीख लवकरच निश्चित केली जाणार असून, त्यावेळी होणारा निर्णय या खटल्याचे भवितव्य ठरवणार आहे.
Defamation Law in India
शेवटी, हा सावरकर मानहानी खटला आता केवळ राजकीय विधानांपुरता मर्यादित राहिला नसून, त्याला आता फॉरेन्सिक विज्ञानाची जोड मिळणार का, हे पाहणे औत्सुक्याचे ठरणार आहे.
टीप: बातमीतील व्यक्तीचा फोटो मूळ (Original) आहे. फोटोच्या चांगल्या सादरीकरणासाठी (Presentation) आणि ग्राफिक्ससाठी AI तंत्रज्ञानाचा वापर केला आहे.
